image description

ASW Journal

Theses from Interdisciplinary Social Sciences (ASW)

Archive for May, 2016

Bright hairHannah Dol


I have dyed my hair in many colors before. Natural colors such as blonde, brown, black, but also unnatural, bright colors such as pink, red, purple and blue. Since I started dying my hair in these bright colors when I was about sixteen, so about six years ago, it seems to attract much attention. Not just from friends or people that I know, but also random people in the street. Most reactions are quite positive. People will scream something such as “Nice haircolor!”, or “Beautiful hair!” to me. There also seemed to be some people who saw it as an opening to try to flirt with me and come up with a clever remark about my haircolor. Anyway many people see it as an opening to start a conversation, probably because it is something unusual, something that stands out and they don’t see that often.

I never expected this much attention from dying my hair because I didn’t think about it being very outstanding at first. I just liked the way it looked and how it looks very happy and bright and creative. The creative part is probably because not that many people dye their hair in bright colors. Most people stick to “safe” colors such as blonde, brown or black.

Since I started thinking a bit more about subcultures and whether I myself belong to a specific subculture, I started thinking about my choice to dye my hair in bright colors. Does this make me part of a subculture? Because it is something out of the ordinary, it is not very “mainstream”. I found this a hard question to answer. Because if I do belong to a subculture, then what subculture is it? And is just having a bright hair color enough to make one part of a specific subculture? I started thinking about my own motivations for dying my hair and I came to the conclusion that it probably isn’t just about hair. I like rock music and I also enjoy some clothing elements from alternative subcultures (such as black clothing and Dr. Martens boots). I like the way alternative style looks.

But when I started thinking about what makes this look appeal to me it isn’t just the way it looks, it is also what it stands for. To me alternative fashion represents people who are open minded and don’t always follow the crowd, but are more willing to think for themselves. This to me is a good thing.

So this probably is part of the reason why I like bright hair colors so much. When I see someone with bright hair color (which is done in a nice way) I like it. I look for inspiration from people I see on the street, but most of my inspiration comes from the internet. I watch tutorial videos on YouTube and I follow people who have a style that I like and I follow their hair journeys to get some inspiration for myself and to try something new. There also are some websites (such as that are completely devoted to bright hair colors. Here people show what colors they have dyed their hair and how they got it this way. They also show timelines of all the hair colors they’ve had and they get a lot of comments from other people who appreciate bright hair colors.

I wanted to find out what motivations other people have for dying their hair this way and standing out in this way. Because it is so unusual and very bright, people notice you for it very easily, so you probably have to be quite motivated to do it anyway. In this research I sought to find out what motivations other people have for dying their hair in bright colors and whether it is “just about hair”, or whether there is more to it, such as alternative subcultures and alternative morals that may come with it.

Bright hair colors were first introduced in the United Kingdom in the punk scene around 1980 (Cartledge, n.d.). These styles were picked up by teenagers who wanted to express their individuality and rebellion against conformist society ( These days it seems as if strict subcultures don’t exist as much as they used to. In this research I will see if bright hair colors are still connected to alternative subcultures, but also if it still is such a statement as it used to be. Whether it still is a way to express your individuality and your rebellion against conformist society.

The main question for this research is: “To what extent is having bright hair connected to alternative subcultures?” To research this topic further, this research question will be split into several sub questions. Firstly people’s personal motivations for dying their hair in bright colors has to be researched to get a general idea of this group of people. This will be researched through the subquestion: “What are people’s motivations for dying their hair in a bright color?” As mentioned bright hair colors used to be a way to express rebellion against mainstream society, it is interesting to see whether this still is the case. This will be researched through the subquestion: “Is having bright hair still a form of rebellion against mainstream society?” The final subquestion is about the role of social media, because many websites and online tutorial videos about bright hair appear to be available on the internet, which could mean there is some form of an online community. This will be researched through the subquestion: “What is the role of social media in having bright hair (and alternative style)?” For this research two methods were used. First an online ethnography was used and after that there were also interviews conducted.

Online communities

Since so much of the bright-haired community is online, such as tutorial videos and sites where people post their hair timelines and talk about hair with each other, this was a good place to start the research. A website that is fully dedicated to bright hair colors is Here people share pictures of their hair colors and they discuss how they got a specific hair color and they help each other by giving tips. This site is a social forum in the way that people connect with each other because they have a common interest, namely bright hair colors. But the website pays less attention to people’s individual motivations behind their bright hair colors. So just from this website it can’t be inferred whether these people view themselves as “alternative” or whether they can identify with alternative subcultures. It is still interesting to see that these days people with similar interests can meet each other via the internet. Something like this probably wasn’t possible in the past, but since the coming of the internet people with similar interests can bond in such a way.

Many videos about bright hair colors can be found on YouTube. Most of the videos are tutorials where people tell their viewers how to they got their hair a certain color and they can also give each other advice. But because these people have a channel with all sorts of information, more about their personal lives is shared with their viewers. So even though one of the videos is just about, for example, “How to dye your hair bright pink”, this person can also have some videos about more personal issues that don’t necessarily have to do with their hair color, but by comparing what different people with bright hair colors have in common an image of these people can be drawn. - Specialist in Hair ColourThe people I have been following for some time on YouTube who dye their hair in bright colors do this because they feel they are part of an alternative community. This includes people who identify as being goth, punk, emo, scene, or just alternative in general. Many of them don’t necessarily identify with one specific subculture, but they take some inspiration from one style and some from another style and this way a unique style can be formed that fits with that person. These style elements can be hair (bright hair colors), but also certain clothing, shoes, jewelry, etc. Forming a personal style by only using certain elements is described as a “supermarket of style” by Ted Polhemus. He states:

“Street style “tribes” offered (and, for many, seem to have provided) that sense of community and shared identity that is so difficult to find in contemporary society. But while significant remnants of many of these subcultures remain scattered around the globe, such commitment and group identity have become less typical of the twenty-first century. Such looks are now, typically, plucked off the shelf of the post-modern “supermarket of style,” tried out, promiscuously mixed with other looks, and then discarded” (Polhemus, n.d.).

Bennett also mentions that subcultures are not as solid and static as they used to be, he speaks of neotribes instead of subcultures (Bennett, 1999). But even though these style elements might not belong to a specific style or subculture, for outsiders, the ‘mainstream’ people, they might still be viewed as alternative. These days many young people form their style in the way Polhemus describes. Their style is very individual. They do it for themselves, trying to express themselves and form a unique style that fits their personality. Such a person doesn’t necessarily have to be part of a broader subculture and behave a certain way and only interact with people of that subculture. Take, for example, videos on YouTube such as “Grunge-inspired Lookbook” by Roxxsaurus. She mentions beneath her video:

grunge inspired lookbookHey guys! so many of you are into the whole grunge scene when it comes to makeup and fashion so I decided to create these outfits for you as some inspiration. This is what grunge fashion is to me, it’s my interpretation and I hope you enjoy it!

Grunge seems to be a style that is derived from a subculture, but nowadays young people take elements from it such as tattoo choker necklaces or Dr. Martens and put these elements into their own style. There are more video’s such as this one where people do a grunge makeup look on themselves or show a grunge outfit even though they don’t look like this all the time and they are not necessarily part of a grunge subculture. Similar videos can be found for gothic or emo makeup or clothing, or punk-inspired clothing, etc.

There are also numerous videos on bright hair. When searching on YouTube for “How to dye your hair bright pink”, for example, many videos will come up. One of the videos is titled “Considering bright hair m’dear?” by lauraacanfly where she discusses the pros and cons of having bright-colored hair. She mentions the same issues as are mentioned by my interviewees discussed below. She talks about how difficult it is to get a job with bright pink hair and how people on the street stare at her, but how she still likes to do it because it makes her an individual and how it is a conversation starter. She says, ”I don’t like how people start identifying you with your hair, like: Oh that’s Laura with the pink hair!” It makes someone “the person with the bright hair”, because this makes someone stand out. So, while people with bright hair like to stand out with their bright hair, at the same time they don’t because to some people it becomes all they can see.

Another video about this subject is “Misconceptions about bright colored hair” by Kiera Rose. She says: “For some reason when you have bright colored hair, it makes people think that you are very outgoing, but this doesn’t have to be the case”. She was in a BBC documentary about mental health issues, as she suffers from serious social anxiety, but people commented that she was faking it because if she would have social anxiety she wouldn’t dare to stand out with her hair like that. She says: “When people stare at me when I have blue hair, I don’t mind that they stare because they are looking at my hair, but if my hair would look normal and people would stare then my mind would race and I would think what is wrong with me and I would make up all these things in my head”. This made sense to me because this is something I also experience. I just wasn’t aware of this before I heard someone else say it out loud. It isn’t the main reason why I chose to dye my hair this way but it might have to do with it. For Kiera Rose having bright colored hair helps her to deal with her mental problems. This will be further discussed below.

Reasons for wanting to look different from the mainstream can be very diverse. I have found three reasons that seem to be the most important. It can be a creative outlet in which you express your artistic views through a creative and colorful appearance. The people that died their hair in bright colors generally were also very much into makeup and many of them were makeup artists. This became apparent because I follow quite some people on YouTube, Pinterest and Instagram for their makeup skills and quite a few of them have had bright hair colors. For other people it can be because they identify with alternative subcultures, which implies that they are more open-minded people who don’t adhere to society’s strict rules on what is acceptable and what isn’t. This can be only about appearance but also about moral standards; for example, being open-minded can mean that someone thinks that all love is equal, not only heterosexual relationships but also homosexual relationships, etc. So this is about feelings of belonging towards alternative people.

A third reason is the feeling of not fitting into mainstream society; a person that feels like an outcast may want to express this feeling that they have on the inside on the outside. This can be because someone has been bullied or because they have different life experiences (such as traumatic experiences) from their peers, which entails that they don’t connect on the same level. It might also be that they feel different because they have something that makes them feel different such as a disorder. Although we shouldn’t generalize, it was very striking that many of the YouTubers who dress alternatively and dye their hair in bright colors had some experience with mental disorders such as depression. This became clear as they also made videos about these experiences. Of course, not all people who dye their hair in bright colors have a mental disorder. Not at all. But it does seem logical that someone who feels different on the inside from most people (the “mainstream” people) internalizes this feeling of “being different” so much that they don’t even want to fit in in a regular way, they have made the feeling of being different their own and they also express this on the outside for the world to see.

Because many people have these feelings of “feeling different” (which doesn’t have to be negative as it can also be related to one of the other reasons), and express this through, for example, bright colored hair, this automatically identifies them as being alternative, which makes it easier for other alternative people to identify with each other and form bonds with each other. Thus, even though it is very much about individualism, it is also about being together with other people like you, about feeling and forming bonds. These bonds don’t have to be in the “real world”, many of these bonds are formed through online communities, such as YouTube, Tumblr, Instagram and Forums.

This can be illustrated by the reactions people get when posting pictures of their hair on the site, for example: “Absolutely stunning. I’m always amazed how beautiful you are and how well you do your dyejobs. I think you are a great colour inspiration”. Here people can follow each other by viewing their hair timelines and trade tips with each other. Another example which demonstrates that these online communities are about more than just hair are the comments on YouTube videos where people share not only trading tips on how to dye hair, but also personal problems such as the mental health issues mentioned earlier. YouTube provides an important platform this way, where people give the YouTuber feedback and ask questions and the YouTuber will then make a video about it or answer questions in the form of a “Q & A” (questions & answers). I myself started following some YouTubers just because I thought their hair looked cool and as I continued following their videos other subjects such as personal problems came up as well, and these people offered advice that has also helped me along.


Besides analysis of online content, interviews were used to find out about people’s motivations and opinions about bright hair colors. The people with bright hair that you meet in daily life aren’t necessarily the same people that visit the online communities. It proved to be quite hard to find suitable respondents to interview. For the first interview a friend with green hair was interviewed (Ana; all names are pseudonyms). This girl knew quite some other people with bright hair colors, but meeting them was very hard to arrange so the best way to reach them was by sending a questionnaire with open questions – such as, “What do bright hair colors represent for you? What do they stand for?” – in which they were encouraged to give as much information as possible about the subject. These people could later be reached via Facebook messenger if more clarification was needed about their answers. Five respondents were interviewed this way. All but one of them (Sara) were Dutch. A seventh respondent was interviewed via chat (Tirza) because she didn’t have the time to meet in person due to a busy work schedule. By doing the interview via chat rather than a questionnaire it did become more personal, as chat allows for immediate follow-up questions to see what someone means specifically by saying something a particular way. Because the interviewee was a personal friend, there already was a relaxed and open atmosphere.

In the following, when referring to “most of the interviewees” this is because they all had similar reasons and views on a particular subject. When something someone said stands out this person will be mentioned separately. Not all interviewees are cited here, but their opinions are still expressed here because they felt the same way as the other interviewees about certain subjects. It was an interesting coincidence that most of the people interviewed had dyed their hair blue, and stated that they had a specific love for blue hair, although they liked bright hair in general.

The first interviewee was Ana, she is 20 years old and a first-year student of artificial intelligence. She comes across as a kind and open-minded girl who likes to laugh and make jokes. Her hair wasn’t colored at the moment of the interview, it is brownish with an outgrown blondish color, but it used to be bright blue. Ana said that she dyed her hair this way because she “just liked the look of it”. She didn’t feel she did it because she belonged to a specific subculture or wanted to rebel against mainstream society. She was part of a subculture though, her hobby is “fur suiting,” this is when people dress in animal suits together and go on the streets and interact with people there, like playing with children and just having fun in general. She didn’t think bright hair colors are specifically part of this subculture although there were some other people in the subculture who also dyed their hair in bright colors. She thought this is mainly because many of her friends are a bit “alternative” in general and bright hair does appeal to these people. Her main motivation was that she likes being individual. She feels that because there are so many people on earth you have to do something special to stand out and to look special. This was a theme that many of the interviewees mentioned. Young people these days are very much into individual expression, and part of that is expressing themselves through their appearances and style. They see dying their hair in a bright color as a fun, happy way of doing this.

Other interviewees also mentioned that they dyed their hair in a bright color because it is very important to them that they can do what they want and be their own person, since they didn’t have positive experiences with this in other parts of their life. For example, one of the interviewees, Jennifer, a 20 year old girl with bright blue hair, has Lyme’s disease and because of that can no longer walk. Because of this disease and other events in her life she feels that much has been taken from her and she doesn’t have control over most of the things that happen to her. For her, dying her hair is something she has decided on by herself, something she likes, and even though other people, such as her parents, classmates or an employee may not like it, she does it anyway. So it seems to be a form of agency to get back control over her life and identity. Because it is something that she has control over and something that makes her happy. This makes it a very personal thing to do. I found this very interesting that something as simple as dying your hair can have such a deep meaning to someone.

All the interviewees mentioned that “doing their own thing” is very important to them. They don’t like to follow the crowd and if they like something because it feels good to them they do it. This is something which they associate with alternative subcultures. So even though they were not part of a specific subculture associated with bright hair colors, they do feel an association with “alternative people” and “being alternative”.

Another interviewee was Tirza, a 29 year old young woman with a master’s degree who now has a full-time office job. She used to have a lot of bright hair colors when she was younger, such as bright pink hair, but now it is back to her natural color, blonde. Tirza comes across as a very open-minded and kind girl. It wasn’t hard for her to express her feelings and she had a clear view on things. This could be because she is slightly older than the other interviewees so she had thought about subjects such as identity and style more. Tirza mentioned that “being alternative” really is a mindset. It is about doing what you like no matter what others might think of it, not only regarding your appearance, but regarding your mindset in general. She gave a funny example to illustrate: “If you might feel like playing in a kid playground and jumping into one of those barrels filled with balls (in Dutch: “ballenbak”), you will do this just because you feel like it and it doesn’t matter what other people think of it”. So to most of them it is about more than just their appearance.

All of the interviewees received plenty of reactions on their hair color. Most of the reactions were very positive. Such as, “I like your hair”, or “I wish I would dare to do that”. Some of them also receive weird or flirty comments from men as some people see it as a way to start a conversation. However, most of the interviewees said they didn’t necessarily dye their hair because they wanted to stand out and receive reactions, but mostly because they like it themselves. Regardless of the reactions they still kept dying their hair anyway. Even the creepy remarks would not keep them from dying their hair. For example, Ana mentioned that when she had green hair and she was shopping in a supermarket an elderly man told her: “Jij bent een groentje en ik een grijsje”, which sort of translates to: “You’re green (which in this context means an inexperienced young person, in a kind of sexual way), and I’m grey (which means that he is experienced and older).” This was very creepy and threatening to her. Having bright hair certainly can provoke some interesting and weird reactions. It is as if because their hair isn’t very normal that people can also react in a way that they normally wouldn’t do. As if people suddenly can say things that normally would be seen as inappropriate because such a hair color is sort of “innapropriate”. This can also be linked to the idea of ‘deviance’, it seems as if because people with bright colored hair deviate from the norm the norm of social values doesn’t apply to them.

Although most of the reactions the interviewees experienced were positive, they still sense a lack of understanding for why people choose to look alternative. Jennifer mentioned that at a job interview her future employer told her that it was her own choice if she wanted to be hired or not because she probably would get bullied because of her hair color (and also because of the fact that she can’t walk). This was very shocking to me. Tirza mentioned that because of negative reactions such as “Gothic!”, or “You stupid alto!” she disliked those “mainstream” people even more and this made her want to rebel against it even more. So for her, dying her hair really was about rebelling against mainstream society and this is what she likes about it.

When asked about the do’s and don’ts regarding bright hair colors (because do’s and don’ts could mean that there are rules which could indicate that it is a subculture), most of the interviewees mentioned that people should just do what they like. This individualism and doing what you like, as mentioned earlier, is an important part of being “alternative” and something that all of the interviewees thought about in a similar way; it was contrasted with following fashions. Lara, a 20 year old student with bright blue hair, mentioned that she didn’t like it when people dye their hair in a silver, greyish color because she thinks that people only do this because it is in fashion and because other people do it too. She said: “If everyone just starts dying their hair because it is hip, this way dying your hair in bright colors could become “normal””, and she viewed “normal” as a negative thing because then bright hair colors wouldn’t be special and alternative anymore, but would become mainstream and loose its meaning of an alternative mindset.

This becoming mainstream of bright hair colors seems to be gradually happening already. The interviewees mentioned that bright hair colors are already becoming more “normal” since celebrities such as Katy Perry and Nicole Richie are dying their hair in bright colors. These pop icons don’t really have any associations with alternative subcultures, they just think bright hair colors look “pretty” and this way it may lose its meaning. This erosion of meaning of alternative styles is quite common in pop culture. Something is started by an alternative subculture and it is later picked up by a brand or a celebrity and suddenly it becomes cool for mainstream people so that it loses its meaning and becomes less interesting for alternative-minded people. A similar process can be seen in subcultures such as skateboarding. Style elements such as Vans or Nike shoes were a part of the skateboarding subculture, but after big corporations became involved, skateboarding became very much commercialized and more mainstream so that it became less interesting to the alternative skateboarding community (Lombard, 2010).

Most of the interviewees did mention they looked at pictures or videos online for inspiration. For example, Sara, a 21 year old French exchange student of Social Sciences with bright green hair said that she wanted green hair for a long time and she always searched for pictures of green hair on Google and Pinterest and this way she formed an idea of what she wanted for herself. But to all of the interviewees it wasn’t really more than inspiration. They like bright hair colors and they also like bright hair colors on others. But just because two people both have a bright hair color doesn’t automatically mean they have something in common and they should be friends (to say it bluntly). Most of them did have friends who have bright hair colors, but they thought this is mostly because people who are a bit “alternative” are attracted to like-minded people. This seems very logical, that your friends are just people who are a lot like you and think about things is a similar way.

Opposing an undiscerning mainstream

Subcultures don’t really seem to exist anymore like they used to according to the respondents. Tirza mentioned she used to protest with other alternative people (like punks) but that this wasn’t really happening anymore. She thought that these days a lot of “being alternative” is about style and music and no longer necessarily about issues such as political views or anything. The other interviewees also mentioned this. It seems that style has become more of an individual thing. People take certain elements from a style that they like, and many take their inspiration from the internet or from people they meet on the streets. It is mostly about expressing themselves and not so much expressing that they are part of a certain subculture. It still has bonds with what subcultures used to stand for, such as being open-minded and doing what you like, not following the crowd. Having bright hair is still very much intertwined with this. Mary Bucholtz has something to say about this in “Youth and cultural practice” (2000):

“The explanatory power of resistance becomes less adequate as youth identities move further away from the class-based cultural styles that the concept was designed to account for. … [Youth cultures] are better understood as founded on a politics of distinction, in which [cultural practice] is tied not only to pleasure or social identity but also to forms of power. This is a very different kind of oppositionality than is implied by the concept of resistance, for it is based not on a rejection of a powerless structural position but rather on a rejection of an undiscerning mainstream culture”. (Bucholtz, 2002: 541)

To me it was very interesting to see that it really isn’t just about hair. Talking to people and hearing their personal motivations opened new views for me. This also made me think about my own choices about dying my hair in bright colors and I came to the conclusion that it definitely is about more than “just hair”. I like being identified with alternative subcultures and what they stand for, I like being an individual in a world where there are so many people. I feel the same way as the interviewees, so these views together with the reasons mentioned earlier do create some kind of bond.

(Research paper written for Youth Cultures in a Transnational Context)


Bennett (1999). Sub-cultures or neo-tribes? Rethinking the relationship between youth, style and musical taste. Sociology, 33, 3, 599-617.

Brake, M. (2013). The Sociology of Youth Culture and Youth Subcultures (Routledge Revivals): Sex and Drugs and Rock’n’Roll?. Routledge.

Bucholtz, M. (2002). Youth and cultural practice. Annual review of anthropology, 525-552.

Cartledge, F. Punk style. Via:

Hebdige, D. (1995), Subculture: The Meaning of Style. Critical Quarterly, 37: 120–124. doi: 10.1111/j.1467-8705.1995.tb01063.x

Lombard, K. J. (2010). Skate and create/skate and destroy: The commercial and governmental incorporation of skateboarding. Continuum: Journal of Media & Cultural Studies, 24(4), 475-488.

Moran, I. P. (2011). Punk: The do-it-yourself subculture. Social Sciences Journal10(1), 13.

Polhemus, T. Street style. Via:

Thumbnail image:

Global Youth Papers

Caroline-Buchanan1Selma Rijnsburger

Als vrouwelijke semitopsporter werd ik me al snel bewust van sekseongelijkheid. Als meisje in de, door mannen gedomineerde, BMX-wereld viel het me al snel op dat er wel degelijk verschillen waren tussen de mannen en de vrouwen. Als het over “de elite” ging, dan ging het over de mannen en op dat sporadische moment dat er een item over BMX-racing te zien was op het NOS sportjournaal waren het altijd de mannen die de show stalen. Kortom, het werd al snel duidelijk dat je als vrouw niet hoefde te verwachten dat je even serieus werd behandeld als de mannen. Dit werd nog duidelijker toen ik in de leeftijd kwam dat we niet meer voor bekers en medailles reden, maar voor de geldprijzen gingen rijden. Toen bleek dat de geldprijzen voor de mannen hoger uitvielen dan die van de vrouwen. Dit fenomeen beperkt zich niet alleen tot de BMX-wereld. Het overgrote deel van de sportwereld wordt nog steeds gedomineerd door mannen en is er vaak sprake van sterke inkomensongelijkheid tussen de seksen. Een kritische lezer zal nu wel denken: als de sportwereld zo wordt gedomineerd door mannen, is het dan niet logisch dat er ook meer geld omgaat in het mannencircuit en dat mannen dus meer verdienen?

Een theoretische stroming die zich specifiek bezighoudt met inkomensongelijk is de neoklassieke school. Als je naar dit vraagstuk zou kijken met een neoklassieke bril zou je in eerste instantie wellicht denken dat deze inkomensongelijkheid juist niet een logisch gevolg is van de dominantie van mannen in de sportwereld. Immers, de neoklassieken zullen de sportwereld zien als een markt waar het principe van vraag en aanbod geldt. De sportwereld wordt gedomineerd door mannen, en het aanbod van mannen is dus erg groot. Dit zou moeten betekenen dat het inkomen van mannen juist lager zou moeten zijn. Want als het aanbod groter is dan de vraag zorgt dit voor een daling in inkomen. Echter, als we ons wat verder verdiepen in deze theorie blijkt dat op de markt die de neoklassieken schetsen het inkomen afhangt van kennis, vaardigheden en talent. Deze vaardigheden zijn het gevolg van een investering die is gedaan. In het geval van een sporter betekent dit dat zijn inkomen afhankelijk is van zijn talent, en van de investering die hij heeft gedaan, in dit geval het aantal trainingsuren (Sociaal en Cultureel Planbureau, 2014). Als we even terugkomen op het geval van verschillen in prijzengeld in de BMX-wereld snijdt deze theorie toch meer hout dan in eerste instantie lijkt. Want hoe meer concurrenten er zijn, hoe meer talent en vaardigheden je zal moeten hebben om de beste te zijn. Dit betekent dat inkomensongelijkheid een gevolg is van de dominantie van de mannen in de BMX-wereld.

Maar toch is deze verklaring niet genoeg om dit fenomeen helemaal te kunnen verklaren. De neoklassieken gaan er namelijk vanuit dat inkomensverschillen in de BMX-wereld enkel een gevolg zijn van de dominantie van de mannen. Maar wie zegt dat deze dominantie niet juist het gevolg kan zijn van inkomensongelijkheid? De neoklassieke benadering behoeft dus enige aanvulling (Sociaal en Cultureel Planbureau, 2014).

Een mogelijke aanvulling is de functionalistische verklaring, deze theorie gaat veel meer uit van normatieve factoren die (kunnen) leiden tot ongelijkheid. In het geval van beroepen gaat deze theorie er dus vanuit dat de beloning van beroepen afhangt van het prestige van dit beroep. Dit prestige wordt grotendeels bepaald door de bijdrage die dit beroep levert aan de samenleving. In de BMX-wereld zou dit betekenen dat inkomensongelijkheid een indicator is van het feit dat mannelijke BMX-ers meer aanzien hebben dan vrouwelijke BMX-ers. Dit is nogal wat om zo te stellen, maar laten we de BMX-wereld eens bekijken als een soort mini-samenleving. Als de functionalistische verklaring klopt krijgen mannen meer prijzengeld betaald dan vrouwen, omdat zij meer prestige hebben. Deze prestige wordt bepaald doordat mannen een grotere bijdrage zouden leveren aan de mini-samenleving die de BMX-wereld heet. Nu rijst de vraag, waarom zouden mannen meer prestige hebben dan vrouwen?

Hier is het belangrijk om een onderscheid te maken tussen de concepten ‘ongelijkheid’ en ‘verschil’. Het concept ongelijkheid heeft een zekere vorm van stratificatie in zich, in het geval van inkomensongelijkheid betekent dit dat een bepaalde groep binnen de samenleving meer verdient dan de andere. Het concept ‘verschil’ heeft deze stratificatie niet. Een bepaalde groep is simpelweg anders dan de andere groep, wat niet wil zeggen dat de ene groep beter is. In het geval van geslacht is dit verschil duidelijk: een mannenlichaam is simpelweg anders opgebouwd dan het vrouwelijk lichaam. Dit wil niet zeggen dat het mannenlichaam “beter” is, maar het is wel belangrijk dit verschil te erkennen.

Nu terug naar de vraag waarom mannen meer prestige hebben dan vrouwen. In de BMX-wereld is het, zoals in zoveel sportwerelden, belangrijk om zoveel mogelijk geld, sponsoren en publiciteit te krijgen. In dit geval wil je dus dat als het sportjournaal een item uitzendt over BMX-racing, dat de rijders zo snel mogelijk gaan, zo mooi mogelijke sprongen maken, en eventueel nog wat spectaculaire crashes maken. Hier speelt het zojuist beschreven verschil tussen mannen en vrouwen een belangrijke rol. Mannen zijn van nature gewoon sterker dan vrouwen, zijn dus in staat meer snelheid te maken en grotere sprongen te maken. Kortom, het mannen-BMX wordt gezien als spectaculairder, en op commercieel gebied zullen mannen dus een grotere bijdrage leveren aan de inkomsten van de BMX-wereld. Het logische gevolg hiervan is dus dat mannen meer verdienen dan vrouwen.

Maar betekent dit ook dat inkomensongelijkheid in de sportwereld niet meer dan terecht is? Misschien wel, misschien is het in Nederland anno 2016 wel onvermijdelijk dat sommige verschillen in de samenleving leiden tot ongelijkheid omdat dit systeem van prestige en inkomen zo zit ingebed in onze samenleving. Waar mannen in de BMX-wereld meer verdienen dan vrouwen, verdienen vrouwelijke modellen weer meer dan mannen. Is dit eerlijk? Nee, in mijn ogen niet, maar misschien is dit wel een gegeven waar we mee moeten leren leven, omdat onze samenleving zo in elkaar zit.

(Blogpost geschreven voor Visies op Sociale Ongelijkheid)


Vrooman, C; M.  Gijsberts en J Boelhouwer (2014) Verschil in Nederland. Den Haag, SCP. Hoofdstuk  2.

Afbeelding: Caroline Buchanan, vijfvoudig wereldkampioen en Olympisch kampioen BMX,

ASW core courses

DSC_4207Ashley van Heiningen

Hé, wat ben je welbespraakt! zei de moeder van een klasgenoot op de basisschool tegen mij. Toentertijd zocht ik niets achter deze uitspraak. Waarschijnlijk wist ik niet eens wat ze ermee bedoelde. De twintig-jaar-oude ik windt zich hier echter enorm over op. Maar jij bent eigenlijk gewoon blank van binnen, joh! en jij bent geen néger-neger, als je snapt wat ik bedoel zei een collega tegen mij. Nou om eerlijk te zijn snap ik niet wat je daarmee bedoelt. Ten eerste, hoe haal je het in je hoofd om het woord neger in mijn bijzijn te gebruiken, ten tweede wat is een ‘néger-neger’? “ Verbouwereerd stamel ik: “hoezo?” Er volgde een antwoord in de trant van “ja, hoe je praat, enzo. Zo netjes enzo.” Pardon? Hoe ik praat enzo? Het begint alweer druk te worden, dus zonder inhoudelijk antwoord te geven ga ik maar verder met mijn werk. Aan het einde van de werkdag nog even goede vrienden, maar thuis begin ik te malen. Blijkbaar praat ik dus ‘blank’. Voor zover ik weet spreek ik gewoon Noord-Hollands, algemeen beschaafd Nederlands, met af en toe een vleugje Amsterdams als ik in een gekke bui ben. Sinds wanneer is die manier van praten alleen weggelegd voor blanke Nederlanders? En wat bedoel je met ‘zo netjes’. Kunnen ‘néger-negers’ niet netjes praten, maar normale negers wel?

Mijn collega is zich hoogstwaarschijnlijk van geen kwaad bewust. Toch hebben mensen die niet behoren tot de dominante groep in de samenleving, regelmatig te maken met dit soort subtiele beledigingen. In de wetenschap staan deze opmerkingen te boek als microaggressions. De term wordt voor het  eerst gebruikt in 1970 door Chester M. Pierce (1970), een psychiater en professor aan de Harvard Universiteit. De term was toentertijd een beschrijving van alle beledigingen en afwijzingen die afro Amerikanen te horen kregen van niet-afro-Amerikanen (Sue, 2010, p. xvi). In 1973 werd de term uitgebreid. Soortgelijke agressies jegens vrouwen werden door Mary Rowe (1973) aan de definitie toegevoegd. Gaandeweg is microaggression een verzamelnaam geworden voor het luchtig denigreren van elke sociaal gemarginaliseerde groep. Denk hierbij bijvoorbeeld ook aan arme of lichamelijk beperkte mensen (Paludi, 2010, p. 22).

De psycholoog Derald Wing Sue (2010), heeft de term nog verder weten uit te diepen en beschrijft microaggressions als korte, alledaagse uitwisselingen met denigrerende inhoud, gericht naar bepaalde individuen, enkel en alleen om de groep waarbij ze horen (Paludi, 2012). En zeg nou eerlijk, bij Lotte uit de Middenbeemster, met haar helderblauwe ogen en lange blonde haar, zou je niet snel verbaast zijn over haar bekwaamheid om correct Nederlands te spreken.

Sue (2012) stelt verder ook dat de mensen, uit de dominante groepen, ‘microagressieve’ opmerkingen maken naar anderen, zonder zich hiervan bewust te zijn. Microaggressions zijn volgens Sue dan ook anders dan openlijke, opzettelijke bigotterie. Ze zijn vaak helemaal niet racistisch bedoeld (Paludi, 2010), maar waarom raakt het me dan elke keer weer even hard? En waarom ben ik vaak zó geschrokken en boos dat ik niet eens een zinnig antwoord terug kan geven? Vanwaar de brok in mijn keel, die knoop in mijn maag en de hartzeer?

Dat komt omdat microagressions gebaseerd zijn op stereotypes. ‘Hoe ontstaan stereotyperingen dan?’ vraag ik me af. ‘En waaraan heb ik al deze ‘microagressiviteit’ verdiend?’ Iedereen, of je het nou wil toegeven of niet, heeft bepaalde schema’s in zijn hoofd, waarmee hij mensen in categorieën plaatst. Dit gebeurt op basis van allerlei eigenschappen en kenmerken die mensen om ons heen hebben. De meest zichtbare en daarom misschien ook meest belangrijke zijn leeftijd, sekse, ras en etniciteit (Massey, 2007, p. 10). Hier is simpelweg niets tegen te doen. Het zit in de aard van de mens om te categoriseren. De schema’s aan de hand waarvan we categoriseren bestaan over het algemeen uit impliciete herinneringen en onbewuste gevoelens en posities jegens personen en objecten (Massey, 2007, p. 18). Dit is in principe ook helemaal geen slecht mechanisme als je het mij vraagt. Het kan juist heel veel voordelen hebben om in één oogopslag te zien met welke situatie je te maken hebt. Zo weet je bijvoorbeeld meteen of er gevaar dreigt of niet. Het nadeel is echter wel dat op deze manier vooroordelen ontstaan, en je mensen wellicht onterecht in een hokje plaatst.

Uit onderzoek is gebleken dat de meeste mensen die ‘microagressieve’ opmerkingen maken, niet vinden dat zij bevooroordeeld zijn (Evans, 2009). Toch kunnen hun opmerkingen schadelijk zijn voor de ontvangers. Uit onderzoek blijkt dat de ontvangers van microaggressions boosheid en frustratie ervaren en zich uitgeput voelen. Om zulke opmerkingen in de toekomst te voorkomen kunnen mensen het gevoel hebben dat ze hun eigen culturele identiteit moeten onderdrukken (Sue et al., 2008). Dit vreet een hoop van je energie, ik spreek uit ervaring. Op lange termijn kan het veelvuldig ontvangen van microaggressions leiden tot lagere zelfverzekerdheid en andere mentale problemen zoals depressies en trauma’s (Sue et al. 2008). Sterker nog, door het subtiele karakter, kunnen microaggressions zelfs schadelijker zijn dan openlijk racisme. Ze worden namelijk vaak genegeerd of gebagatelliseerd, wat als gevolg kan hebben dat het slachtoffer aan zichzelf gaat twijfelen, terwijl hij alle recht heeft om boos te worden (Lundberg, 2011).

Een kleine opmerking die in eerste instantie misschien als grap bedoeld is, kan onbedoeld toch vervelende gevolgen hebben voor degene naar wie de grap gemaakt wordt. Je moet je namelijk voorstellen, voor jou is het misschien een sporadisch grapje, maar de ontvanger hoort deze grap in al zijn variaties met meer dan een zekere regelmaat. En we weten allemaal, na tien keer is een grapje opeens niet meer zo grappig. Is dit een typisch geval van overgevoeligheid of het kruipen in een slachtofferrol? Misschien. Al met al, een donkere Nederlander aanspreken op het feit dat hij of zij ‘zo netjes’ praat, is absoluut niet grappig en en al helemaal geen compliment. En het feit dat jij dat niet inziet, vind ik dan weer niet zo netjes van jou, collega.

(Blogpost geschreven voor Visies op Sociale Ongelijkheid)


Evans, S.Y., (2009). African Americans and Community Engagement in Higher Education: Community Service, Service-learning, and Community-based Research. State University of New York Press.

Lundberg, P.K., (2011). Women and Mental Disorders. Praeger.

Massey, D., (2007). Categorically Unequal: The American Stratification System. New York: Russell Sage Foundation.

Paludi, M.A. (2012). Managing Diversity in Today’s Workplace: Strategies for Employees and Employers. Praeger.

Sue, D.W., (2010). Microaggressions and Marginality: Manifestation, Dynamics, and Impact. Wiley.

Sue, D.W., (2010). Microaggressions in Everyday Life: Race, Gender, and Sexual Orientation. Wiley.

Sue, D.W., Capodilupo, C.M., & Holder, A.M.B. (2008). Racial microaggressions in the life experience of black Americans. Professional Psychology: Research and Practice, 39, 329-336.


ASW core courses

meatball_camp_circustheater_vuilnisman_klikoSies ter Hofstede

‘‘The disposition to admire, and almost to worship, the rich and the powerful, and to despise or, at least, to neglect persons of poor and mean condition is the great and most universal cause of the corruption of our moral sentiments’’ (Smith, 1790)

In de Pijp in Amsterdam, woont tegenover mij mijn buurman samen met zijn vrouw in een sociale huurwoning. Zijn baan is vuilnis ophalen, hij is een vuilnisman. Vaak als ik hem zie lopen heeft hij nog z’n oranje broek en hesje aan. Uit honderden is hij te herkennen door de felle kleur die hij draagt. Ik kom hem niet vaak tegen in de ochtend omdat hij altijd al erg vroeg op moet staan om naar zijn baan te gaan, terwijl ik dan nog lekker in mijn bed lig te ronken.

Het aanzien van zijn werk, vuilnis ophalen, is niet erg groot. Dit, terwijl het werk is wat gedaan moet worden. Zonder vuilnismannen zou het vuil zich in de stad ophopen en zou er binnen mum van tijd een gigantische ophoping van het vuil zijn en zouden ratten de stad onveilig maken. Dat vuilnis wordt opgehaald is dan ook van groot belang. Echter krijgt mijn buurman voor zijn baan niet erg veel betaald, sterker nog; hij krijgt zeer weinig betaald voor zijn baan. Voor mij is dit een duidelijke vorm van sociale ongelijkheid. Hoe kan het dat er bij zo’n belangrijke baan, zo weinig salaris tegenover staat? Het antwoord op deze vraag ligt misschien wel in de functionalistische verklaring voor sociale ongelijkheid.

De functionalistische verklaring voor sociale ongelijkheid gaat ervan uit dat een hoge status, inkomen en hoge sociale privileges, zorgen dat mensen hoge posities werven die voor de welvaart belangrijk zijn (Vrooman, Gijsberts, & Boelhouwer, 2014). Deze verklaring gaat ervan uit dat verschillen in inkomen, verschillen in beloning zijn. De functie van een beroep voor de samenleving bepaalt de hoogte van de beloning. Bij deze functionalistische verklaring gaat het over de normering, de beloning die wordt toegekend aan de functie die iemand vervult.

Volgens Davis en Moore (1945), aangehaald in het Sociaal Rapport van Vrooman, Gijsberts en Boelhouwer (2014), komen sociale tegenstellingen, zoals de prestige voor bepaalde banen, door de normatieve invulling van de samenleving. Volgens hen hangt beloning en toegankelijkheid van beroepen af van hun prestige. In het geval van mijn buurman is zijn prestige erg laag, dus is volgens deze functionalistische kijk ook zijn beloning erg laag.

Echter vind ik dat aan deze functionalistische verklaring nog wel wat haken zitten. Zo krijgen ambtenaren bijvoorbeeld veel betaald, maar is hun prestige niet erg hoog. Volgens de functionalistische verklaring zou dit niet kloppen. Daarnaast verdient een apotheekmanager bijvoorbeeld redelijk veel, terwijl het aanzien van een apotheekmanager nu niet bijster hoog is.

Daarnaast zou je de vraag waarom een vuilnisman zo weinig verdient ook kunnen koppelen aan de neoklassieke benadering. Deze benadering gaat ervan uit dat je een bepaald inkomen krijgt als gevolg van jouw investeringen in je humaan kapitaal (Vrooman et al., 2014). Humaan kapitaal is meestal je opleiding. Dit betekent dus dat verschillen in gelijkheid en dus sociale ongelijkheid, een gevolg zijn van zo’n investering in humaan kapitaal. Bij deze verklaring zou ongelijkheid dus legitiem zijn, omdat je ‘beloning’, salaris, afhangt van de investering die je ooit hebt gedaan in jezelf (Vrooman et al., 2014). In het geval van mijn buurman zou je volgens deze benadering kunnen beweren dat hij ooit geen goede investering heeft gedaan in zijn humaan kapitaal, door bijvoorbeeld een opleiding te gaan doen, waardoor hij nu een lager inkomen heeft.

Deze neo-klassieke verklaring stuit echter wel op een aantal problemen. Zo stopte een van de rijkste mensen ter wereld, Bill Gates met zijn studie waarna hij Microsoft oprichtte en miljardair werd (Gates, 2015). Ook zijn er genoeg mensen die een diploma hebben, maar waarvoor hun ‘investering’ in hun opleiding niet loont met wat ze krijgen nadat ze zijn afgestudeerd.

Ook Max Weber schreef al aan het begin van de 20e eeuw over sociale ongelijkheid. Hij beschreef ongelijkheid als de ongelijke verdeling tussen gezagsrelaties, vaardigheden en het onderwijsniveau (Vrooman et al., 2014). Volgens hem waren dit de elementen die zouden leiden tot de kansen die je krijgt in je leven. Weber onderscheidde drie soorten klassen, hij noemde de ondernemers en professionals ‘renteniers en de armeren in de samenleving noemde hij ‘proletarii’ (Vrooman et al., 2014). Volgens Weber zou de klassenpositie van mensen steeds meer bepalend worden voor hun levenskansen. Als we de benadering van Weber toepassen op mijn buurman zou mijn buurman behoren tot de klasse van het ‘proletarii’. Dit zou ook betekenen dat zijn ouders waarschijnlijk ook al in deze klasse zaten en dat dit bepalend is geweest voor zijn kansen in het leven, bij zijn geboorte stond het eigenlijk al vast. Echter zou hij volgens de benadering van Weber nog wel een kans hebben om zijn levenskansen te verbeteren, door bijvoorbeeld te trouwen. In dit geval zou hij zijn kapitaal kunnen koppelen aan dat van zijn vrouw en dan kan dit kapitaal elkaar aanvullen.

Het moge duidelijk zijn dat de kwestie van ongelijkheid in het geval van beloning en prestige voor het werk van een vuilnisman een ingewikkelde zaak is. Geen enkele verklaring voor ongelijkheid geeft een volledig beeld van de sociale ongelijkheid die we zien in de samenleving. Terwijl mijn buurman zeer belangrijk werk doet, staat voor ons als de samenleving dit blijkbaar niet hoog genoeg in ons aanzien. Misschien is het tijd dat we eens zien hoe de stad er uit zou zien zonder vuilnismannen, en de ratten de stad tijdelijk overnemen, dat we dan beseffen dat we echt niet zonder kunnen en dat het niet meer dan normaal is om deze mensen wat meer te waarderen en te belonen.

(Blogpost geschreven voor Visies op Sociale Ongelijkheid)


Gates, B. (2015). About Bill. Opgehaald van Gates Notes:

Smith, A. (1790). The Theory of Moral Sentiments. London: A. Millar.

Vrooman, C., Gijsberts, M., & Boelhouwer, J. (2014). Verschil in Nederland: Sociaal en Cultureel Rapport. Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau.


ASW core courses

3689-1-mediumAviva Bosma

De cijfers liegen er niet om, ook anno 2016 verdienen vrouwen nog altijd minder dan mannen in dezelfde functie. Al bijna 60 jaar wordt erover gesproken, maar het beloningsverschil tussen mannen en vrouwen is er nog steeds, zo blijkt onder andere uit cijfers van het CBS (2014). Het loonverschil is er, maar waar het door wordt veroorzaakt is nog altijd niet duidelijk.

Tijdens de opkomst van het feminisme in de 19e eeuw had de vrouw weinig rechten en vooral veel plichten. In 1957 verscheen een artikel (119 EEG) in het verdrag van Rome dat Europese lidstaten gelijke beloning voor mannen en vrouwen in gelijke functies dienen te ‘verzekeren en handhaven’. Nu, meer dan 60 jaar na de verschijning van artikel 119 EEG is er nog altijd geen sprake van volledige gelijkheid van beloning.

Een aantal factoren dat meespeelt bij de totstandkoming van het loonverschil zijn functieniveau, werkervaring of functioneren, maar een deel van het verschil is onverklaarbaar. Volgens het CBS (2014) is het resterende loonverschil niet meteen een duiding van loondiscriminatie. Het zou bijvoorbeeld ook kunnen liggen aan een verschil in bijvoorbeeld ambitie en motivatie.

We zouden vanuit de Neoklassieke economische benadering kunnen stellen dat het beloningsverschil een simpel gevolg is van vraag en aanbod op de arbeidsmarkt. De mogelijkheid bestaat dat mannen meer gemotiveerd zijn doordat zij bijvoorbeeld, vanuit de evolutie gezien, het gevoel hebben voor het gezin te moeten zorgen. Mannen en vrouwen concurreren op de arbeidsmarkt. Wanneer mannen inderdaad meer motivatie en ambitie bezitten zal de voorkeur dus vooral naar hen uitgaan. De mogelijkheid bestaat dat er meer vraag is naar mannen in bepaalde sectoren en dan men bereid is om hiervoor dus ook meer te betalen. Meer marktwerking leidt tot meer concurrentie. Het kan ook betekenen dat mannen beter passen in bepaalde functies of in deze functies meer worden gewaardeerd.

Daarnaast kan het liggen aan het ‘human capital’ van de persoon. Verschillen in ‘human capital’ zorgen voor uiteenlopende opbrengsten. Wanneer mannen meer human capital bezitten kan dit er dus voor zorgen dat zij voor dezelfde functie meer betaald krijgen. Een verschil in human capital kan door verschillende redenen ontstaan. In de neoklassieke economie worden diensten gezien als commodities. Wanneer een man bepaalde functies, door zijn eigenschappen, beter kan uitvoeren dan een vrouw, zal hij voor dezelfde functie dus beter beloond worden. In de maatschappij van vandaag de dag willen we allemaal graag geloven dat mannen en vrouwen gelijk zijn, en dus ook hiernaar betaald zouden moeten worden. Maar wat als mannen en vrouwen simpelweg niet gelijk zijn? Misschien hebben mannen en vrouwen andere kwaliteiten en zullen zij door de werking van de markt dus ook nooit gelijk beloond worden. Vanuit dit perspectief is het dus onmogelijk om de oorzaken van de loonkloof tussen mannen en vrouwen te vinden. Het is de werking van de (arbeids)markt.

Toch blijft de loonkloof één van de terugkerende onderwerpen uit het feministisch discours. Maar niet alleen vrouwen houden zich met dit onderwerp bezig. In recent onderzoek van het College voor de Rechten van de Mens werd niet alleen gekeken naar de loonverschillen, maar ook naar de (eventuele) oorzaken hiervan (2016). Zo werd er bij het onderzoek onderscheid gemaakt in neutrale- en niet neutrale maatstaven in het beloningsbeleid. Een voorbeeld van een neutrale maatstaf is werkervaring, een niet neutrale maatstaf is bijvoorbeeld salarisonderhandeling. Deze niet neutrale maatstaven voor het vaststellen van het loon zouden wel eens de oorzaak kunnen zijn die we zoeken.

Wanneer salaris namelijk wordt vastgesteld op basis van salarisonderhandelingen of op basis van het laatstgenoten salaris is er veel meer kans op ongelijke salarissen, dan wanneer dit wordt gedaan aan de hand van bijvoorbeeld relevante werkervaring (College voor de Rechten van de, 2016). Toch blijkt ook dat vrouwen twee keer zo vaak in aanraking komen met een situatie waarin te weinig salaris wordt toegekend en het bedrag dat zij hiermee mislopen ook twee keer zo hoog is (College voor de Rechten van de, 2016).

Ik denk dat we dus wel kunnen stellen dat de neoklassieke economische benadering van dit sociale fenomeen niet genoeg antwoorden geeft. Het simpelweg afschuiven op de functie van de markt is te kort door de bocht. In de samenleving van vandaag wordt het inkomen vaak gezamenlijk verdiend. Daarnaast krijgen vrouwen veel later en veel minder kinderen, dus het argument dat mannen evolutionair gezien meer gemotiveerd zijn om te werken is niet voldoende. Toch zou het wel mee kunnen spelen dat we nog altijd graag mannen zien in bepaalde posities, de meningen verschillen of mannen ook daadwerkelijk beter geschikt zijn voor deze functies. Misschien ligt de oorzaak van het loonverschil dus niet bij gebruik van ‘niet neutrale maatstaven’ bij het vaststellen van lonen, maar in een ongelijk beeld dat we hebben van mannen en vrouwen. Het ingebakken beeld van het (evolutionaire) verschil tussen mannen en vrouwen zou wel eens de oorzaak kunnen zijn de loonkloof. Om een verschil in loon gelijk te trekken moeten vrouwen wel eerst als gelijke worden gezien.

(Blogpost geschreven voor Visies op Sociale Ongelijkheid)


Centraal Bureau voor de Statistiek. (2014). Loonkloof vrouwen en mannen, feit of fictie? Opgevraagd op 4 februari 2016 van

College voor de Rechten van de Mens. (2016). Onderzoek College voor de Rechten van de Mens: beloningsonderscheid op hogescholen. Opgevraagd op 4 februari 2016 van

ASW core courses

AliLucy van Raalte

Vroeger als mijn moeder naar haar werk ging en er voor mij weer een o zo geliefde schooldag tegemoet kwam, smeekte ik mijn moeder vaak of ik haar niet even kon vergezellen naar haar werk, aangezien mijn school het toch niet zou merken. Ik gebruikte mijn – in mijn ogen – veelbelovende technieken: de puppyoogjes en het chantagemiddel ‘dan ruim ik vanavond mijn kamer op’. Echter, tot mijn grote teleurstelling hadden deze technieken toch niet mijn wens volbracht, tot een maandje geleden. Een dagje met mijn moeder naar het mbo onderwijs bij het ROC Amsterdam, eens kijken waar die werkstress van mijn moeder vandaan kwam. Dit werd mij al snel duidelijk toen de lessen aan de gang waren.

Propjes vlogen door het lokaal, geschreeuw van alle kanten en brutale opmerkingen werden naar mijn moeders’ hoofd geslingerd alsof het niets was. Vooral voor ene Ali nogwat – laat ik hem Ali S. noemen – leek het, in tegenstelling tot mijn puppyoogjes techniek, een geweldig plan om mijn moeder eens lekker even uit te dagen. Een opmerking als: ‘Nee, ik ga zeker niet aan het werk, daar heb ik geen zin in’ en ook ‘je kanker moeder’ (excuses voor het taalgebruik) was een geliefde uitspraak van deze Ali S. Godzijdank hoefde ik deze uitspraak niet te letterlijk te nemen, en was dit niet echt naar mijn lieve moeder gericht, maar naar zijn buurman, die er ook zo een zin in had vandaag. Mijn moeder legde mij toen uit dat deze Ali nogal wat gedragsproblemen had (daar was ik nog niet achter namelijk) en de laatste tijd vaak in contact is gekomen met criminaliteit. De eerste gedachte die in mij op kwam was: Zijn Marokkaanse achtergrond maakt zijn leventje ook niet veel makkelijker.

We lezen tegenwoordig overal over de delinquente gedragingen van Marokkaanse jongeren en hun sociale achterstand en ongelijkheid in de maatschappij. Er zijn tal van verklaringen voor deze sociale achterstand. Als we bijvoorbeeld naar Marx zouden luisteren, zou deze achterstand van Marokkaanse jongeren in Nederland komen door economische verschillen tussen hen en autochtonen. Volgens Marx hebben alle sociale situaties een economische basis, waarbij het bezit en de hulpbronnen niet eerlijk verdeeld zijn in de maatschappij (Vrooman, Gijsberts & Boelhouwer, 2014). De criminele gedragingen van Marokkaanse jongeren zouden dus enkel het gevolg zijn van economische omstandigheden. Het vaak relatief lage opleidingsniveau en de daarmee gepaarde ‘slechte’ economische situatie zijn de enige oorzaak voor het criminele gedrag van Ali S.

Hoewel deze economische verklaring zeker een belangrijke rol speelt in het verklaren van crimineel gedrag onder Marokkaanse jongeren, is deze benadering van Marx naar mijn mening nog te eenzijdig. Veel Marokkaanse jongeren hebben namelijk ook een gebrek aan andere soorten hulpbronnen die hen tot een ‘normale’ burger zouden maken. Zoals socioloog Pierre Bourdieu dit zou zeggen: Zij hebben niet alleen een gebrek aan humaan kapitaal (geld, opleiding), maar hebben ook, wat nog belangrijker is, een gebrek aan sociaal en cultureel kapitaal (Vrooman, Gijsberts & Boelhouwer, 2014). Het culturele kapitaal verwijst naar de gedeelde voorkeuren, houdingen en gebruiken en het sociale kapitaal naar de netwerken, contacten en ‘connecties’ (Vrooman, Gijsberts & Boelhouwer, 2014). De netwerken die Marokkaanse jongeren zoals Ali S. hebben zijn beperkt tot hun eigen categorisch achtergestelde groep. De jongen waar Ali S. naast zat in de klas was geen oerhollandse Bert, maar was ook van Marokkaanse afkomst, waaruit de voorkeur voor homogene relaties blijkt. Ze zijn minder betrokken bij de autochtone Nederlandse samenleving en hebben hierdoor ook een andere set van normen, waarden, gewoontes en simpelweg een andere levensstijl dan in Nederland als normaal gezien wordt. Door alleen met mensen om te gaan die in dezelfde positie zitten, zal Ali geen vernieuwende gewoontes en veranderingen in normen ontwikkelen.

Echter, dit gebrek aan heterogene relaties komt niet alleen van de kant van de Marokkaanse jongeren, maar evenveel van de kant van autochtone Nederlanders. Hierbij geloof ik heilig in het principe van de self-fulfilling prophecy dat Elias en Scotson beschrijven in The Established and the Outsiders (1994). Doordat mensen in Nederland de Marokkaanse jongeren als ‘anders’ beschouwen en deze jongeren associëren met criminaliteit, zullen deze Marokkaanse jongeren zich ook daadwerkelijk anders voelen en zich eerder gaan begeven in het criminele circuit. De onbetrokkenheid en het gebrek aan heterogene netwerken in Nederland ter verklaring van het criminele gedrag van Ali S. zijn naar mijn mening even belangrijk, of misschien zelfs belangrijker, dan zijn lage economische positie. En kom op zeg, we leven in de postmoderne tijd, waar alles draait om vernieuwing en waarbij de kansen die iemand heeft niet af hoeft te hangen van zijn afkomst of klasse (Vrooman, Gijsberts & Boelhouwer, 2014).

Zou het dan niet inmiddels vanzelfsprekend moeten zijn dat we gelijkwaardige netwerken met mensen van welke afkomst dan ook aan zouden gaan om tot een betere manier van samenleven te komen? Begint de stereotypering en categorisering van Marokkaanse Nederlanders inmiddels niet een beetje ouderwets te worden? En voor Ali, neem eens een voorbeeld aan je geliefde naamgenoot Ali B, de meest geïntegreerde knuffel Marokkaan van ons land, met meer sociaal en cultureel kapitaal dan tientallen autochtone Nederlanders bij elkaar. Werken mijn plannen voorlopig nóg niet, dan komen mijn puppyoogjes misschien nog te pas.

(Blogpost geschreven voor Visies op Sociale Ongelijkheid)


Elias, N., & Scotson, J. L. (1994). The Established and the Outsiders. London: SAGE Publications Ltd.

Vrooman, C; M.  Gijsberts en J Boelhouwer (2014) Verschil in Nederland. Den Haag, SCP. Hoofdstuk 1 en 2.

ASW core courses